facebook
KROWY MLECZNE ZDROWIE I WYDAJNOŚĆ

Mineralne Składniki Odżywcze


Są to pierwiastki niezbędne do istnienia i funkcjonowania organizmu żywego. Występują one w organizmie w postaci różnych związków mineralnych. Fizjologia określa ich ilość na 22 podstawowe i dzieli je, według ilości lub pełnionej funkcji w organizmie żywym. Podstawowym podziałem jest podział na makro i mikroelementy, czyli takie, których dzienne zapotrzebowanie jest na poziomie : dla makroelementów 1000 miligramów, a mikroelementów, mniej niż 1000 miligramów. Do siedmiu pierwiastków podstawowych , zwanych makroelementami, występujących w największej ilości i największym zapotrzebowaniu organizmu należą; wapń, potas, sód, magnez, chlor, siarka, fosfor. Pierwiastki śladowe, zwane mikroelementami, to; bor, chrom, cynk, cyna, fluor, jod, kobalt, krzem, miedź, mangan, molibden, nikiel, selen, wanad, żelazo.
 

Składniki mineralne wchodzą w skład struktur organizmu lub uczestniczą w różnych procesach metabolicznych. Można je podzielić na trzy grupy ze względu na pełnioną funkcję. Grupa pierwsza to związki mineralne, które tworzą elementy strukturalne kości i innych tkanek, należą do nich związki wapnia, fosforu i siarki. Grupa druga to pierwiastki biorące udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej krwi i tkanek, oraz utrzymania potencjału spoczynkowego błon komórkowych. Należą do nich: sód, potas, magnez, wapń, chlor, fosfor i siarka.
 

Najliczniejszą, trzecią grupę stanowią pierwiastki śladowe, niezbędne w tworzeniu enzymów, hormonów i białek transportowych oraz przebiegu procesów metabolicznych. Należą do nich ; żelazo, miedź, jod, cynk, mangan, kobalt, molibden, nikiel, chrom, cyna, fluor, wanad, selen, krzem i bor. W śladowych ilościach występują także w organizmie glin i kadm, pierwiastki, których funkcja nie jest jeszcze dobrze wyjaśniona. Pierwiastki w organizmie nie występują samodzielnie ale w postaci kwasów, zasad lub soli. Rozpuszczone w wodzie dysocjują na jony dodatnie - kationy i jony ujemne – aniony i w takiej formie przemieszczają się w organizmie. Do najważniejszych kationów występujących w płynach ustrojowych(głównie krew i limfa) należą; kation sodowy-Na+, potasowy-K+, wapniowy-Ca+ i magnezowy-Mg+. Z anionów najczęściej występują; chlorki - Cl-, siarczany - SO4-, węglany - CO3- i fosforany - PO4-. Dział kationów i anionów tworzy tzw.elektrolity, które utrzymują równowagę kwasowo zasadową krwi i tkanek.
 

Hipokalcemia, hiperkalcemia, hiponatremia, hipernatremia - te określenia związane są niedoborem lub nadmiarem określonych elektrolitów w organizmie. Ich nieprawidłowe stężenia mogą wywołać wiele zburzeń, głównie metabolicznych jak: ogólne osłabienie organizmu, zaburzenia rytmu serca, zaburzenia pracy mięśni.
 

Zapraszamy więc na wycieczkę w świat pierwiastków
 

Makroelementy, jak już wspomniano, to pierwiastki, na których zapotrzebowanie jest wysokie
 

Wapń ( Ca)

Jest niezbędny do życia – jest surowcem dla kości i zębów oraz ma zasadnicze znaczenie dla przekazywania informacji przez nerwy. Prawie wszystek wapń w organizmie koncentruje się w kościach i zębach. Zapewnia on kurczenie się mięśni, bicie serca i jest niezmierny ważny m.in. dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.
Jego główne zadanie to : razem z fosforem stanowi budulec dla kości i zębów, uczestniczenie w regulacji szeregu reakcji enzymatycznych. Wapń bierze udział w krzepnięciu krwi, w przemianach żelaza, w regulacji czynności serca, w regulacji hormonalnej. Współuczestniczy w przekazywaniu impulsów w obrębie układu nerwowego, jest niezbędny do prawidłowego wzrastania i rozwoju.
Od prawidłowej ilości wapnia w organizmie zależy rytm serca a także wpływa na krzepnięcie krwi jest stosowany w leczeniu reakcji uczuleniowych (alergicznych). Wchłanianie wapnia jest znacznie obniżone na skutek zaburzeń w przemianach witaminy D, która odpowiada za prawidłowy przebieg tego procesu. Witamina A (duże dawki) powoduje wypłukiwanie wapnia z kości.
 

Fosfor ( P)

Jest składnikiem mineralnym niezbędnym dla budowy i funkcjonowania organizmu. Występuje w ustroju w formie fosforanów, a te wspomagają proces mineralizacji kości i pomagają tworzyć ich strukturę. Fosfor jest także niezbędny do komunikacji międzykomórkowej i wytwarzania energii. Jest konieczny do utrzymania prawidłowej struktury kości i zębów, bierze udział w regulacji
równowagi kwasowo-zasadowej, jest niezbędny do regulacji pracy serca i sprawnego funkcjonowania nerek, współuczestniczy w procesach wzrostu i odnowy komórek, uczestniczy w syntezie kwasów nukleinowych – dezoksyrybonukleinowego DNA i rybonukleinowego RNA, dodaje energii dla organizmu.

Potas (K)

jest minerałem o którym wielu nie myśli przy kontroli składów pasz, a przecież to on jest jednym z najważniejszych dla naszego organizmu minerałów, gdyż razem z sodem i chlorem tworzą elektrolity, czyli niezbędne sole do wytwarzania płynów ustrojowych oraz utrzymywania równowagi wodnej komórek i tkanek. Potas bierze  udział w przewodzeniu nerwowym, pracy serca regulując wraz z sodem ciśnienie krwi, produkowaniu energii, syntezie kwasów nukleinowych i białek oraz kurczeniu się mięśni. Duże  straty potasu są często wynikiem przewlekłych biegunek, dlatego konieczne jest jego uzupełnianie.
 

Magnez (Mg)

jest składnikiem mineralnym absolutnie niezbędnym dla wszystkich procesów zachodzących w organizmie. Większość magnezu w organizmie zawarta jest  w kośćcu, chociaż duże ilości magnezu zawierają również serce, trzustka i wątroba.
Jego dobroczynne działanie obejmuje wiele funkcji życiowych organizmu od udziału w przemianach metabolicznych i syntezie aminokwasów oraz białek, poprzez równoważenie poziomu potasu, wapnia i sodu, wzmacnianiu odporności przeciw infekcjom i polepszeniu regeneracji organizmu, wspomaga rozwój kośćca, zapobiega stresom oraz skurczom mięśni.
Jego niedobór występuje bardzo często, sygnalizuje to wiele objawów, w tym głównie  zaburzenia rytmu serca, palpitacje, kłopoty z krążeniem, kurcze mięśni, nerwowość i niepokój. Jako hodowcy bydła mlecznego wiemy jakie znaczenie ma magnez przy początku okresu pastwiskowego.
 

Sód(Na) i Chlor(Cl)

Są pierwiastkami ściśle z sobą powiązanymi i to  głównie przez  sposób  dostarczania go do organizmu jako NaCl, czyli sól . Jednakże najważniejsze to , że są głównymi składnikami płynu pozakomórkowego. Sód chroni przed utratą płynów, ma właściwości zasadowe, równoważy w organizmie gospodarkę kwasowo-zasadową oraz wpływa na gospodarkę wodno – elektrolitową, utrzymywanie prawidłowego ciśnienia osmotycznego, przewodnictwo nerwowe, wchodzi w skład osocza. Natomiast chlor zapewnia równowagę kwasowo – zasadową płynów ustrojowych, wspomaga procesy usuwania toksycznych produktów przemiany materii przez wątrobę, niszczy witaminę E oraz naturalną florę bakteryjną jelita. Bierze udział w procesie trawienia i jest pomocny we wchłanianiu witaminy B12. W pokarmach występuje prawie wyłącznie jako chlorek sodu i z tego względu wchłanianie i wydalanie chloru jest związane z sodem. Zaburzeniom w przemianach sodu towarzyszą zaburzenia w przemianach chloru.
Chlor jest także niezbędny w procesie trawienia, gdyż wyrównuje ciśnienie osmotyczne oraz
usuwa zbędne produkty przemiany materii  regulując  gospodarkę elektrolitową
Działanie sodu w organizmie często związane jest także z potasem, ale w organizmie jego działanie jest ważne przy regulacji  gospodarki wodnej, gdyż utrzymuje równowagę kwasowo-zasadową i reguluje ciśnienie krwi, ponadto zapewnia prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i
przewodzi impulsy nerwowe. W trawieniu zwiększa perystaltykę jelit.
 

Siarka (S)

Stanowi podstawowy składnik budulca tkanek, niezbędny do ich integralności oraz sprężystości. Siarka nie jest typową substancją odżywczą  i trudno określić jej dzienne zapotrzebowanie, lecz wiadomo, że minerał ten ma duży wpływ na stawy i odporność.
Wiadomo także że siarka bierze udział w reakcjach oksydo-redukcyjnych (redox) w organizmie,
Jest składnikiem wielu  aminokwasów, a więc bierze udział w procesie budowania białek.
Niezaprzeczalną jej cechą jest też jej  silna antybakteryjność.


Mikroelementy, to pierwiastki, na których dzienne zapotrzebowanie organizmu jest niskie, a  liczymy je w miligramach i podobnie jak w przypadku makroelementów jest różne w zależności od fazy rozwojowej organizmu, fazy laktacji, wydajności mlecznej czy mięsnej.
 

Żelazo(Fe)

Nie na darmo zaczynamy od tego pierwiastka,  gdyż  charakterystyczne objawy ostrego niedoboru żelaza – anemii, zostały opisane już w Starożytnym Egipcie ok. 1500 lat temu. Egipcjanie nie znali jednak przyczyny tego schorzenia. Żelazo, jako pierwiastek, został doceniony dopiero w XVII w. i okazało się że jest niezbędnym minerałem odżywczym.  Dlaczego? Bo jest składnikiem cząsteczek hemoglobiny i mioglobiny – hemoglobina znajdująca się w czerwonych ciałkach krwi transportuje tlen z płuc do komórek organizmu i przywraca dwutlenek węgla z komórek do płuc. Mioglobina w czerwonych tkankach mięśni transportuje tlen do tkanek, gdzie gromadzi się energia. Bez żelaza nie ma oddychania, a bez oddychania nie ma życia. Żelazo jest także składnikiem niektórych metabolicznych enzymów. Z innych ważnych działań żelaza to także udział w syntezie karnityny, niezbędnej w procesie spalania kwasów tłuszczowych, pomoc  w utrzymaniu odporności ogólnoustrojowej przeciwko chorobotwórczym mikroorganizmom, ochrona przed niektórymi wolnymi rodnikami oraz niezbędna do zachowania zdrowej wątroby. Znajdujące się w organizmie żelazo, które nie zostaje spożytkowane, jest gromadzone w śledzionie, szpiku kostnym i wątrobie.
 

Miedź(Cu)

Jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym potrzebnym do oddychania – żelazo i miedź są potrzebne do syntezy hemoglobiny w czerwonych ciałkach krwi. Miedź pełni także ważną rolę przy wytwarzaniu kolagenu, który jest odpowiedzialny za zdrowie kości, chrząstek i skóry. Miedź należy do przeciwutleniaczy, które chronią organizm przed zniszczeniami dokonywanymi przez wolne rodniki. Korzystne działanie między dla rozwoju żywych organizmów znane jest już od dawna, aczkolwiek najpierw zauważono je w stosunku do roślin. Na początku XIX wieku farmerzy w Brandenburgii odkryli, że dodatek soli miedzi do gleby znacząco podnosi plony upraw.
Co jeszcze robi miedź w organizmie-jest potrzebna do wytwarzania energii, jest niezbędna do przyswajania witaminy C, odgrywa ważną rolę w obronie przed toksycznością wolnych rodników
 

Jod(I)

Jest składnikiem mineralnym, który został wykryty w 1812 roku w kelpie (glonach morskich). Jod występuje naturalnie w hormonach tarczycy ( gruczoł wydzielania wewnętrznego występujący u kręgowców, wytwarzający hormony trójjodotyroninę (T3), tyroksynę (T4) i kalcytoninę, wpływając na metabolizm i gospodarkę wapniowo-fosforową organizmu). Działanie jodu to głównie: silne działanie  antyseptyczne, ochrona przed skutkami oddziaływania materiałów radioaktywnych i udział w spalaniu nadmiaru tłuszczu.


Cynk( Zn)

Jest jednym z najważniejszych pierwiastków śladowych w odżywianiu i jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania ponad 200 enzymów w organizmie. Ten minerał pełni zasadniczą rolę w ochronie układu odpornościowego i w regulacji naszej informacji genetycznej. Cynk ma też zasadnicze znaczenie dla budowy i funkcjonowania błon komórkowych. Niewielki, acz długotrwały niedobór cynku występuje bardzo powszechnie i może spowodować szereg schorzeń, w tym zaburzenia płodność u samców czy niską wagę urodzeniową.
Działanie cynku jest także ważne przy  podziałach komórkowych i regeneracji tkanek, regulacji w systemie odpornościowym i metabolizmie insuliny, ponadto ma  działanie przeciwutleniające i
przyśpiesza gojenie się ran.
 

Selen(Se)

Był postrzegany przez wiele lat  jako pierwiastek toksyczny dla organizmu. Szczególnie objawiano się jego właściwości kancerogennych. Dopiero stosunkowo niedawno odkryto, że selen choć obecny jest w organizmie jedynie w śladowych ilościach, pełni niezwykłą rolę ochronną w odniesieniu do wielu procesów chorobowych, w tym także chorób nowotworowych. Selen jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym oraz przeciwutleniaczem. Badania wykazały, że może przyczyniać się do leczenia i zapobiegania schorzeniom związanym z brakiem odporności,. Organizm potrzebuje jedynie znikomych ilości selenu dziennie, lecz są one niezbędne, szczególnie ze względu na rolę selenu w ochranianiu błon komórkowych i wspomaganiu ich wszelkich funkcji.
Większość hodowców łączy obecność selenu z poprawą skuteczności  inseminacji i jest to prawdą, gdyż selen jest składnikiem enzymu chroniącego organizm przed toksycznymi efektami wolnych rodników, ma znaczenie dla prawidłowego działania układu immunologicznego, pełni rolę odtruwającą w zatruciach metalami ciężkimi, takimi jak kadm i rtęć a więc tym wszystkim co ma wpływ na narządy rodne i płodność . Niedobór może prowadzić do efektów patogennych, takie jak zatrzymanie łożyska, samoistne poronienia, zmniejszenie płodności i zaburzenia żywotności  noworodków .

Pozostałe mikroelementy są naprawdę śladowymi, ale także pełnią ważne funkcje.


Fluor(F)

Jest pierwiastkiem śladowym, który w stanie naturalnym występuje w glebie, wodzie, roślinach i tkankach zwierzęcych. Najważniejszym źródłem fluoru jest woda, a nie pokarmy. Wyróżnia to fluor spośród innych bioelementów. Chociaż nie został jeszcze uznany oficjalnie za niezbędny składnik odżywczy, badania wykazują, że odgrywa ważną rolę w wielu procesach i może być istotny dla zapobiegania licznym chorobom. Główne działanie fluoru to : ochrona przed osteoporozą,  ochrona przed zwapnieniem narządów i struktur mięśniowo – kostnych, jest to jedyny niehormonalny czynnik zdolny do stymulowania rozwoju nowej tkanki kostnej
Kobalt (Co)  jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, składnikiem witaminy B12. Ilość kobaltu zawarta w organizmie zależy od ilości tego pierwiastka w glebie, co wiąże się z ilością zawartą w paszach objętościowych. Organizm potrzebuje tylko bardzo niewielkich ilości kobaltu, a jego główną funkcją jest zapobieganie anemii, gdyż jest niezbędny do prawidłowego wytwarzania krwinek czerwonych, jest także składnikiem witaminy B12, niezbędnym do prawidłowego jej funkcjonowania.


Mangan(Mn)

Jest pierwiastkiem śladowym, potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania mózgu. Roli manganu nie poznano jeszcze w pełni, lecz prawdopodobnie okaże się, że jest to jeden z najważniejszych składników odżywczych. Możliwe, że jest jednym z przeciwutleniaczy. W przypadku tego pierwiastka organizm jest niejako naturalnie zabezpieczony przed stanami jego niedoboru, bowiem w wielu reakcjach biochemicznych mangan może być zastąpiony przez magnez. To sprawia, że niedobory manganu są rzadkie i u dorosłych osobników  praktycznie nie występują. Głównie mangan współuczestniczy w prawidłowym wzrastaniu i rozwoju, jest niezbędny w reprodukcji
jest jednym ze składników kości, zapobiega osteoporozie, chroni przed zapaleniem kości i stawów
wchodzi w skład wielu enzymów o ważnym znaczeniu w obronie przed uszkodzeniem wolnych rodników, bierze udział w procesach wytwarzania energii aktywuje metabolizm glukozy i innych węglowodanów jego obecność konieczna jest dla metabolizmu witaminy B1 i witaminy E.


Chrom( Cr)

O ważnej roli tego pierwiastka zaczęto mówić dopiero w latach 50 XX wieku przy
okazji badań nad cukrzycą ludzką. Stwierdzono, że jest ważnym regulatorem poziomu cukru we krwi i stosuje się go z powodzeniem w zapobieganiu i leczeniu cukrzycy. Organizm potrzebuje chromu, magnezu i witamin B do przemian metabolicznych cukru, a jeśli w odżywianiu występuje nadmiar cukru, organizm zostaje szybko pozbawiony tych niezbędnych składników odżywczych. Dlaczego więc chrom jest potrzebny- bo wpływa na tolerancję glukozy, kontroluje poziom glukozy we krwi poprzez zwiększenie jej poboru przez mięśnie i narządy, pobudza przemiany metaboliczne glukozy oraz zwiększa odporność na infekcje.


Molibden(Mo)

Jest pierwiastkiem śladowym, którego pełne  właściwościowi są jeszcze słabo poznane, ale wiadomo że jest ważnym składnikiem enzymu odpowiedzialnego za przyswajanie żelaza przez nasze organizmy. Molibden jest prawdopodobnie przeciwutleniaczem, bierze udział w przemianach metabolicznych syntezujących białka i w reakcjach utleniania. Dziś  uważa się, że molibden jest niezbędny do działania wielu enzymów, co czyni go koniecznym do prawidłowej czynności komórek, ma znaczenie w osiągnięciu właściwego wzrostu organizmu, można go uważać za składnik biorący udział w obronie przeciw wolnym rodnikom, uczestniczy w procesach odtruwania organizmu, działa  przeciwwirusowo, i  przeciwbakteryjnie .


Krzem (Si)

Jjest pierwiastkiem szeroko rozpowszechnionym na kuli ziemskiej w organizmie jest obecny przede wszystkim w tkance łącznej, w kościach i  skórze . Jego główne działanie to  uczestniczenie  w budowie i przemianach metabolicznych zachodzących w tkance łącznej, skórze (niezbędny do budowy kolagenu) oraz uczestniczenie we wzroście i rozwoju, przyjmuje się także że może działać skutecznie w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy.

 

Na podsumowanie,  rola mineralnych składników odżywczych w fizjologii:


Składniki mineralne wchodzą w skład struktur organizmu lub uczestniczą w różnych procesach metabolicznych. Tworzą elementy strukturalne kości i innych tkanek. Biorą udział w utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej całego organizmu. Wiążą się z enzymami i pobudzają je do działania. Są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania hormonów,  wchodzą  także w skład niektórych witamin. Uczestniczą w podstawowych procesach życiowych - odpornościowych, energetycznych, nerwowych, fizycznych oraz reprodukcyjnych.
Dbajmy więc, by dostarczyć naszym zwierzętom ich optymalną ilość, pamiętając jednak, że nadmiar może być często bardziej szkodliwy niż niedobór.
Pamiętajmy także, że witaminy i związki mineralne mają ze sobą ścisłe powiązania, często dochodzi do antagonizmów( zjawisko częste w fizjologii, zasada pracy przeciwnie działających układów, przeciwstawność, wrogość) i synergizmów (zjawisko wzajemnego wzmocnienia działania kilku substancji wtedy, gdy występują razem w danym środowisku).
 

                                                                                                        Wykorzystano grzecznościowo za zgodą autora

Nasi partnerzy

ColoQuick Key dollar Ropa Pharm Holm & Laue Lohmann Tentego

Realizacja: agencja interaktywna B2Internet